Kostuums en schmink: ons vuurproof uniform

Het had weinig gescheeld of onze pruik was tijdens het Straattheaterfestival in Utrecht in vlammen opgegaan. We stonden op een houten podium, het publiek zat dicht op elkaar, en een plotselinge windvlaag duwde een vonk precies richting ons hoofd. De pruik begon te smeulen. Sinds die dag zijn onze kostuums en schmink geen bijzaak meer, maar een integraal onderdeel van onze veiligheidsstrategie. In dit artikel leggen we uit hoe wij onze uitrusting kiezen, testen en onderhouden — van nomex tot theatermake-up van Grimas en Kryolan.

Waarom kostuums en schmink anders zijn bij een vuurshow

Een vuurshow is geen gewone theatervoorstelling. Vuur, hitte en constante beweging stellen eisen die je bij een toneelstuk of straatmuzikant nooit tegenkomt. De Nederlandse evenementenbranche hanteert strikte brandveiligheidseisen, vooral bij grotere producties. Organisatoren vragen steeds vaker om bewijs van brandvertragende kleding en een veiligheidsplan. Wij nemen dat serieus: onze kleding moet ademen, mag niet smelten bij contact met een vonk en moet toch ruim genoeg zitten om te kunnen jongleren, dansen en buigen.

Hittebestendige materialen: van nomex tot wol

Nomex is voor ons de standaard. Deze brandvertragende stof wordt ook gebruikt in de Formule 1 en door brandweerkorpsen. Het smelt niet, druppelt niet en dooft vrijwel direct. Voor koudere avonden combineren we nomex met wol, dat van nature moeilijk ontbrandt. Synthetische stoffen zoals polyester en nylon vermijden we volledig — die smelten en blijven aan de huid plakken, wat de verwondingen ernstiger maakt.

Bewegingsvrijheid versus veiligheid

Een te strak kostuum scheurt bij een split of radslag. Een te los kostuum kan in een fakkel blijven haken. Wij zoeken de middenweg: elastische panelen op de schouders en knieën, maar een nauwsluitende taille. Tijdens repetities testen we elke beweging minstens tien keer met brandende fakkels op veilige afstand.

Zweet, vonken en rook: waarom katoen geen optie is

Katoen voelt prettig, maar vlamt bij direct contact met vuur razendsnel op. Bovendien houdt het zweet vast, waardoor je na een half uur optreden doorweekt bent en de stof zwaarder wordt. Rook en vonken nestelen zich in de vezels. Wij kiezen daarom liever voor behandeld katoen met een brandvertragende coating, of volledig nomex.

Onze kostuums: van klassieke clown tot vuurartiest

We zijn clowns, maar geen typische Hollandse clowns met enorme schoenen en een rood-wit gestreept pak. Dat soort kostuums is vaak gemaakt van goedkope polyester en voldoet niet aan onze veiligheidseisen. Onze uitrusting is een mengeling van klassieke clownerie en professionele vuurkleding: een met nomex versterkte jas, een gelaagd systeem en leren schoenen van een Amsterdams merk dat gespecialiseerd is in brandweer- en theaterschoenen.

De gelaagde aanpak: onderlaag, middenlaag, buitenlaag

Wij werken met drie lagen:

• Onderlaag: een ademend shirt van merinowol of een nomex-hemd dat zweet afvoert.
• Middenlaag: een dunne nomex-trui of bodywarmer voor extra isolatie.
• Buitenlaag: onze kenmerkende jas met reflecterende biezen en verstevigde ellebogen.

Schoenen en handschoenen: leren wanten van een Haagse leverancier

Onze leren wanten komen van een Haagse leverancier die normaal brandweerhandschoenen maakt. Ze zijn hittebestendig tot 300 graden Celsius en hebben een extra lange polsbescherming. De schoenen zijn van een Amsterdams merk dat leren kistjes maakt met een stalen neus en een hittewerende zool. Geen enkele show doen we op sportschoenen — die smelten weg bij een ongelukje.

Accessoires die we wel en niet gebruiken

Wel: een vilten hoed met brandvertragende spray, een leren riem, metalen gespen (die vonken niet geven). Niet: pruiken van synthetisch haar, veren, sjaals of loshangende stoffen. Onze pruik is inmiddels vervangen door een nomex-muts met een klein vilten plukje haar dat we apart behandelen.

Schmink die tegen een stootje kan

Schmink lijkt onschuldig, maar tijdens een vuurshow loopt het zweet van je voorhoofd in je ogen, en de hitte zorgt ervoor dat normale make-up binnen een kwartier uitzakt. Wij testen al jaren met theatermake-up van Grimas en het merk Kryolan. Beide merken hebben professionele lijnen die tegen zweet en hitte kunnen. We hebben ze uitgebreid getest tijdens optredens in Rotterdam en Eindhoven, waar we soms wel drie shows op een dag doen.

Waterbasis vs. vetbasis: wat werkt bij zweet en hitte?

Waterbasis make-up is fijn voor korte optredens, maar breekt snel af bij overmatig zweten. Vetbasis (ook wel cake make-up genoemd) blijft beter zitten, maar kan poriën verstoppen. Onze schminkster kiest vaak voor een combinatie: een dunne laag waterbasis als primer, en daaroverheen vetbasis voor de ogen en mond. Bij extreme hitte gebruiken we een fixerende spray van Kryolan.

Onze favoriete kleuren en waarom rood niet altijd rood is

Rood is niet zomaar rood. Bij kunstlicht en vuurgloed lijkt een koel rood al snel oranje, en een warm rood wordt bijna bruin. Wij gebruiken daarom twee tinten rood: een koelrode voor de lippen en een warme karmijnrode voor de wangen. Wit gebruiken we alleen op het voorhoofd en de kin, nooit rond de ogen — dat maakt het gezicht vlak en onnatuurlijk.

Afschminken na een show: tips van onze schminkster

Onze schminkster adviseert:

1. Gebruik een milde oliehoudende reiniger voor vetbasis make-up.
2. Neem daarna een pH-neutrale gezichtsreiniger.
3. Dep de huid droog met een schone doek — wrijf niet.
4. Breng een kalmerende crème aan, zeker na een avond met veel rook.

Veiligheid boven alles: onze checklist voor elk optreden

Voor elke show lopen we een vaste checklist af. We spuiten onze kleding in met een brandvertragende spray, controleren de staat van de naden en gespen, en nemen contact op met de lokale veiligheidscoördinator. Bij grote evenementen zoals de Vierdaagsefeesten in Nijmegen wordt onze uitrusting zelfs gekeurd door de brandweer. Wij vinden dat normaal — niet iets om je tegen te verzetten.

Brandvertragende spray: welke merken gebruiken we?

We gebruiken voornamelijk sprays op basis van ammoniumfosfaat, zoals die van het merk FireGuard en een Nederlands merk dat aan theaters levert. Deze sprays zijn reukloos na droging en verminderen de ontvlambaarheid aanzienlijk. We spuiten elk kostuum na elke derde show opnieuw in.

De rol van de veiligheidscoördinator op locatie

Op grotere festivals is er vaak een veiligheidscoördinator die namens de organisatie toezicht houdt. Wij stemmen vooraf af: waar staat de brandblusser, wat is de vluchtroute, wie grijpt in bij een incident? Bij de Vierdaagsefeesten in Nijmegen werken we samen met een coördinator die onze pruik en wanten keurt. Dat geeft ons rust en het publiek vertrouwen.

Noodplan bij een vlam in de pruik

Ons noodplan is simpel en geoefend:

• Stop direct met de act en stap achteruit.
• Druk de vlam uit met een blusdeken of nomex-doek.
• Nooit met water blussen op een brandende pruik — dat verspreidt de brand.
• Een tweede artiest pakt de brandblusser erbij.
• Daarna altijd laten controleren door een EHBO’er.

Praktische tips voor andere artiesten en organisatoren

Of je nu een beginnende straattheaterartiest bent of een organisator die een vuurshow boekt: veiligheid begint bij de juiste vragen. De VVTP (Vereniging Voor Theater en Podiumkunsten) heeft richtlijnen opgesteld voor brandveilig optreden. Wij raden aan om die door te nemen voordat je een contract tekent. Vraag altijd om een proefoptreden of een video van een eerdere show.

Wat vraag je als organisator aan je vuurartiest?

• Welke materialen gebruikt u voor kostuums en schmink?
• Heeft u een veiligheidsplan en een brandblusser bij de hand?
• Bent u verzekerd voor vuurshows?
• Kunt u referenties geven van eerdere evenementen?
• Wat is uw noodplan bij een incident?

Budget: waarom goedkope kostuums duurkoop zijn

Een goedkoop clownspak van dertig euro is gemaakt van polyester dat smelt bij een vonk. Een nomex-jas kost honderden euro’s, maar gaat jaren mee en beschermt je huid. Wij hebben één keer een bezuiniging geprobeerd en moesten daarna een artiest naar de huisartsenpost brengen. Sindsdien investeren we liever vooraf.

Onderhoud en wassen van vuurproof kleding

Nomex was je op dertig graden met een mild wasmiddel. Geen wasverzachter — dat breekt de brandvertragende laag af. Leren wanten en schoenen reinig je met een vochtige doek en leerconditioner. Na elke wasbeurt spuit je de kleding opnieuw in met brandvertragende spray. Laat alles aan de lucht drogen, nooit in de droger.

Veelgestelde vragen

Is een vuurshow met clownskostuum wel veilig?

Ja, mits het kostuum is gemaakt van brandvertragende materialen zoals nomex en de artiest een noodplan heeft. Wij vermijden synthetische stoffen en pruiken van echt haar of nylon.

Welke schminkmerken gebruiken jullie precies?

We gebruiken theatermake-up van Grimas en Kryolan. Beide merken hebben professionele lijnen die tegen zweet en hitte kunnen, en we testen ze tijdens optredens in Rotterdam en Eindhoven.

Moet ik als organisator eisen stellen aan de kleding van een vuurartiest?

Ja. Vraag naar de gebruikte materialen, of er een brandvertragende spray is gebruikt en of de artiest een veiligheidsplan heeft. De VVTP heeft hier richtlijnen voor.

Wat kost een goed vuurproof kostuum?

Reken op 300 tot 800 euro voor een complete set met jas, wanten en schoenen. Goedkope alternatieven zijn vaak duurkoop vanwege brandgevaar en snelle slijtage.

Kunnen jullie ook optreden bij de Vierdaagsefeesten in Nijmegen?

Ja, we hebben daar eerder opgetreden. Bij dat soort grote evenementen wordt onze uitrusting gekeurd door de brandweer, wat wij volledig ondersteunen.

Een lach en een vlam gaan alleen samen als je goed voorbereid bent. Investeer in veilige kostuums, geteste schmink en een gedegen noodplan. Wij hebben het geleerd na die bijna-aanvaring in Utrecht — en sindsdien is ons uniform net zo belangrijk als onze vuurtechniek. Wil je een vuurshow boeken of meer weten over onze werkwijze? Neem contact op met Clownsvuur.